Ambient old school

Ambient Atmospherics & Soundscapes. Mijn belangstelling voor ambient muziek werd gevoed door de LP Low van David Bowie uit de jaren '70 en met name kant B. Ik was er destijds als puber niet direct heel enthousiast over herinner ik mij. De A kant vond ik toen veel beter, voor die tijd een heel aparte electric rock sound. De voorkeur ging in die tijd toch meer naar Herman Brood, Gruppo Sportivo, Nina Hagen en oudere bands zoals de Stones, The Kinks en artiesten zoals Lou Reed, Iggy Pop en de meest indrukwekkende was in mijn beleving David Bowie. Jaren later ging ik toch eens goed luisteren naar de B-kant van Low en de ambient tracks op Heroes, mede omdat Brian Eno erop meespeelde van het legendarische Roxy Music. Omdat ik ook Erik Satie bestudeerde op piano wees een goede vriend mij op de LP's  Music for Films en Music for Airports van Eno. Gaandeweg kom je dan ook uit bij David Sylvian (Japan) met nummers zoals Nightporter (hoog Satie gehalte), Despair, Ghosts. Ik werd gefascineerd door de rustige relaxte ambient muziek van onder andere Eno vaak met vreemde vernieuwende futuristische spacey klanken en super lange drones. Om zelf ook aan de slag te gaan met nieuwe klanken kocht ik in die tijd een populaire en nog enigszins betaalbare synthesizer (een Juno 106 om mee te beginnen).

In hoeveel bandjes ik ooit heb gespeeld zou ik niet meer weten, de meeste bestonden een paar maanden, hooguit een jaar en vaak bleef het tot een eenmalige auditie. We waren met z'n allen op zoek naar hippe new wave en R&R songs ala Elvis Costello, Joe Jackson. In ambient was eigenlijk niemand echt geïnteresseerd in die tijd op enkele muziekliefhebbers na. De bands die echt hits maakten en afwisselde met alternatieve composities vond ik het meest interessant: De Eurythmics, Talking Heads, Depeche Mode. Ik kon niet een duidelijke keuze maken welke richting ik op wilde. Ik vond alles leuk, als het maar geen doorsnee was. John Lennon was overigens mijn grootste held.

Waar ik vanaf wilde was het vastgeroeste concept. Couplet refrein couplet etcetera. Ambient muziek gaf mij een grotere vrijheid om te experimenteren met geluiden en opbouw van een muziekstuk. Die vrijheid was ook beperkt, maar het gevoel dat alles kon en mocht stimuleerde de motivatie en vooral de creativiteit. Via de muziekbieb beluisterde ik muziek van over de hele wereld, soms niet om aan te horen en soms van wonderlijke schoonheid. Muziek is leven met alle ups en downs.

Naast mijn popsongs en piano composities ben ik behoorlijk productief geweest met ambient muziek en nog steeds. Op deze pagina vind je in de mp3 playlists een verzameling ambient old school tussen 1990 en 2021. Nooit live uitgevoerd en volkomen genegeerd door muziekuitgeverijen en platenlabels, een enkele positieve reactie daargelaten. Op de podia speelden we dansbare nummers, vaak een beetje alternatief.

Het sub genre old school verwijst naar oude ambient meestal zonder ritme sectie. Als achtergrondmuziek of geluid bedoeld. Zoals schilderijen en foto's een onderdeel vormen van het interieur is ambient muziek een toevoeging met als doel de sfeer te beïnvloeden:Functionele Muziek. Niet iets nieuws. Een bedrijf wat zich hierin specialiseerde sinds 1922 was Muzak. En dat is een heel interessant commercieel succes verhaal...

Muzak, functionele muziek

Muzak werd in 1934 als handelsnaam vastgelegd door generaal Squier die er al in 1922 mee startte. Hij had een muziek distributie systeem ontwikkelt voor grote werkplaatsen bedoeld om de arbeidsproductiviteit te verhogen. Het bleek te werken en al snel volgde meer onderzoek welke muziek het best scoorde. Het merk of de handelsnaam Muzak was geïnspireerd op het foto merk Kodak, gewoon omdat het lekker klonk en Kodak een enorm commercieel succes was. Muzak werd ook een daverend succes, maar verder is er geen enkele relatie tussen de twee. Tegenwoordig is Muzak hoogstens een term om muziek af te kraken of bewust als geuzennaam gebruikt. 

Bij Muzak en het Nederlandse FuMu (FUnctionele MUziek - Philips divisie ELA) werden vanaf de jaren 60 bestaande, meestal herkenbare populaire hits opnieuw opgenomen met een puur commerciële reden: Alle opvallende kenmerken werden eruit gelaten. Vaak werden zang en snerpende gitaarsolo's vervangen door fluit, strijkersorkest of lalala vocalen. De muziek mocht niet verassend zijn of mensen afleiden. In winkelcentra zoals Hoog Catharijne (Utrecht) en in winkels werd deze muziek continu afgedraaid. Er werd serieus onderzocht en geanalyseerd of de muziek de verkoop stimuleerde of dat bepaalde muziek invloed had op het gedrag en welbevinden van mensen (wachtkamers, liften, passages in winkelcentra). Op den duur tot ergernis van het winkelende publiek, maar het werd blijkbaar ook (onbewust) gewaardeerd gezien stijgende verkoopcijfers. Het was een enorm succes voor Muzak en FuMu. Onderzoek wees uit dat de verkoop steeg bij een juiste dosering en muziek keuze: Vandaar functionele muziek. Feit is dat de meeste mensen zich prettiger en veiliger voelden (en voelen) als er niets aan de hand muziek zachtjes aanwezig is in verlaten passages van winkelcentra. Maar het imago van Muzak werd na verloop van tijd bijzonder negatief. Men ervaarde het ook als manipulatie (maar eerlijk gezegd wat is er mis met een nette winkel, mooie etalage, reclame of publiciteit? Zolang de verkoopcijfers stegen voerde men het verband met het muziekbehang op als bewijs).

New Age: De overeenkomst van Muzak en het genre ambient is alleen dat het allebei de nadruk legt op het functionele in de muziek. Alle muziek is in zekere zin functioneel, maar het gaat om de nadruk en het natuurlijk ook verhaal wat er om ambient muziek hangt. Bij ambient muziek probeert de componist of sounddesigner de sfeer van de ruimte functioneel te beïnvloeden of te versterken. Toen in de jaren 90 de term New Age geïntroduceerd werd in muziekland hoorde je direct het verschil tussen ambient en de 'Nieuwe Tijds' muziek. Al de spontane, opvallende en versterkende elementen werden bij New Age muziek eruit gelaten. Het was exact de muziek waar ambient niet voor bedoeld was. Althans zo heb ik het ervaren als muzikant. Niet dat er iets mis is met het genre New Age (muziek kan nooit slecht zijn, hoostens niet leuk of erger: irritant). De vraag was bij New Age muziek waarom het überhaupt aanwezig was als het geen relatie had met de omgeving, geen uitdaging of spanning bezat. Ambient en zeker de old school heeft dat heel sterk. Het gaat er ook niet om dat de muziek of het geluid per definitie rustig moet zijn, bij New Age is dat nietszeggende spanningsloze element alom aanwezig. Muziek zonder spanning is zielloos. 

Warszawa

Bij een ambient nummer als Warszawa word je (als je ervoor open stelt) meegezogen in de spanning en sfeer van het muziekstuk. Het gaat over een grote oude trotse stad met een geweldige, maar tevens vreselijk verleden, zichtbaar en je hoort hoe de stad zich voelt, het is groots, uitgestrekt. De nietszeggende fantasie tekst zijn klanken. David Bowie zei dat het over onbereikbare vrijheid ging van de mensen in het oostblok. De klanken zullen bij een ieder die zich ervoor open stelt een boodschap, verhaal of gevoel openbaren. De melodie komt uit een Pools bekende compositie 'Helokanie' van Stanislaw Hadyna (zanggroep Śląsk). Dat Warszawa ook in een film werd gebruikt om de sfeer weer te geven van uitzichtloze situaties waarin jongeren zich in Berlijn bevonden laat horen dat het muziek met een ziel is.

Het miljoenen bedrijf Muzak ging in 2014 failliet, 80 jaar na de oprichting en werd voor 345 miloen overgenomen door Mood:Media, maar dit terzijde.

muzak

Brian Eno introduceerde iets opmerkelijks in de muziek halverwege, eind jaren '70. Er waren uiteraard meer musici bezig met het fenomeen functionele muziek, maar hij wordt gezien als de grondlegger van het ambient genre. Ambient is niets meer of minder dan een element wat in elke muziek voorkomt. Alleen werd er nu de nadruk op gelegd. De omgeving bepaald mede de mate waarop een individu zich voelt. Geluid en muziek hoort daarbij. Relaxte geluiden en klanktapijten kunnen zowel positief als negatief worden ervaren. Het grappige is dat Music for Airports, een meesterwerk van Eno, voor een dalende verkoop zorgde in een winkelcentrum in Berlijn. Het werd al snel geassocieerd met Muzak. Musici die ambient maakten  omarmden de geuzennaam. Het heeft weinig zin om je te distancieren van het negatieve imago van Muzak. Bij Eno ging alles om het kunstzinnige. Dat zijn muziek door velen als zeer prettig, meditatief of therapeutisch  werd ervaren, was veel belangrijker. In die zin is het functionele muziek.

Enkele muzikanten en artiesten die mij het meest geïnspireerd hebben tot het maken van ambient muziek zijn David Bowie, Brian Eno, David Sylvian, Thomas Köner, Jon Hassell. In feite voegden veel bekende bands ook duidelijk ambient 'versterkende' elementen toe aan hun composities zoals Pink Floyd en laten we onze eigen Ad Visser niet vergeten die overigens ook een bijzonder radioprogramma had waarin dit genre veelvuldig aan bod kwam. Ad was ook zeer actief op podia met dit genre.

Atmosphericals en soundscapes zijn in feite afgeleide termen. Overigens kan ambient allesbehalve relaxed zijn. Een muur van ruis, herrie kan ook ambient zijn. Op Youtube staan talloze voorbeelden van geluiden die mensen als prettig (of storend) ervaren. Ben je verzot op pink of white noise, een vollopend bad, knetterend haardvuur, een snurkende beer, je vind het op Youtube.

Wist je dat muzikant Ted Nugent ooit een serieus bod deed op Muzak om het bedrijf te kopen met het doel om het daarna te sluiten? De term was en is nog steeds beladen en dat fascineert mij enorm. Vooral de naamskeuze (Kodak - Muzak) vind ik schitterend. De ambient die ik maak heeft er in muzikaal opzicht niets mee te maken, eerder integendeel, mijn ambient is alles, behalve commercieel. Onderzoek naar wat muziek en geluid voor effecten kan hebben op menselijk gedrag kan ik alleen maar toejuichen. Dat commerciële zaken de boventoon voerden bij Muzak en FuMu is bijzaak en gewoon een slim zakelijk verdienmodel. Niets mis mee.

Wist je dat de naam van het oudste Nederlandse radio programma in Nederland 'Arbeidsvitaminen' is geïnspireerd op de filosofie en wetenschappelijke onderzoeksresultaten van het bedrijf Muzak.

Mooiste Ambient:

Music For Airports (Eno), Steel Cathedrals (Sylvian), Low (kant-B Bowie-Eno), Permafrost (super drones of lage tonen van Thomas Köner), Shine on you crazy diamond (Intro Pink Floyd).

Een genre waar ik raakvlakken hoor met ambient is de minimal muziek (zoals Philip Glass en in zekere zin ook bepaalde passages uit muziek van Arfo Pärt, electronische synthesizer muziek van bv Kraftwerk)

bronnen: wikipedia, diverse websites. Zoek in google op wat is Muzak, ambient

angels blue